Podcast Lepiej Teraz

Późnym latem 1723 roku 17-letni chłopak wymyka się z domu w środku nocy. Sprzedał część swoich ukochanych książek, żeby zebrać na bilet. W kieszeni ma kilka monet. Przed nim 500 km otwartej wody i ani jednej znajomej twarzy.

To opowieść o 3 dniach, które zmieniły wszystko.Będzie sztorm, który nikomu nie wróży nic dobrego. Człowiek za burtą, którego nikt by sobie nie wymyślił. Oraz marsz w ulewnym deszczu, moment zwątpienia i noc, której Ben nigdy nie zapomni.A na końcu niedzielny poranek w obcym mieście. I ktoś, kto patrzy na brudnego chłopaka i jeszcze nie wie, kim się dla niego okaże.

Czwarta część serii o Benjaminie Franklinie. Odcinek o tym, jak naprawdę wygląda nowy początek, nie ten z poradników, czysty i zaplanowany, tylko ten prawdziwy. I o cenie, jaką trzeba zapłacić za wolność.

Jeśli lubisz moje podcasty „Lepiej Teraz”, pomóż mi dzielić się tymi historiami dalej:
Wesprzyj moją pracę na Patronite: patronite.pl/podcastlepiejteraz lub postaw kawę na suppi.pl/lepiejteraz

Subskrybuj mój nowy kanał podcastowy Radek Budnicki na Spotify: znajdziesz tam moje solowe lekcje, refleksje i wywiady.

Źródło główne (pierwotne):Benjamin Franklin, The Autobiography of Benjamin Franklin, część I (napisana w Twyford, Anglia, 1771). Wszystkie cytaty w tym odcinku pochodzą z rozdziałów II-IV (wg podziału redakcyjnego Franka W. Pine’a) i zostały przetłumaczone z oryginału angielskiego na potrzeby podcastu „Lepiej Teraz”. Tekst oryginalny: wydanie Johna Bigelowa (1868), domena publiczna, Project Gutenberg, ebook nr 20203 (gutenberg.org/files/20203); także Founders Online (founders.archives.gov).
Tłumaczenie: Wszystkie polskie wersje cytatów Franklina w tym odcinku to przekład własny z oryginału angielskiego, wykonany na potrzeby „Lepiej Teraz”, nie pochodzą z żadnego opublikowanego polskiego tłumaczenia.
Fakty kontekstowe potwierdzone w źródłachData przybycia do Filadelfii: niedziela, 6 października 1723, ustalona przez Claude-Anne Lopez (redaktor The Papers of Benjamin Franklin, Yale University Press) na podstawie własnoręcznej notatki Franklina; Founders Online.
Postaci: William Bradford (drukarz w Nowym Jorku) i jego syn Andrew Bradford (drukarz w Filadelfii); Aquila Rose, zmarły główny pracownik Andrew Bradforda. Wszystkie postacie i fakty z Autobiografii, część III, oraz potwierdzone w: J.A. Leo Lemay, The Life of Benjamin Franklin, Vol. 1: Journalist, 1706-1730, University of Pennsylvania Press, 2006.
Deborah Read: przyszła żona Franklina; jej dom przy Market Street; pierwsze spotkanie opisane w Autobiografii, część III.
Trasa: Boston → Nowy Jork (statkiem, „blisko 300 mil”); Nowy Jork → Perth Amboy (łodzią, sztorm); Amboy → Burlington (pieszo, „pięćdziesiąt mil”); Burlington → Filadelfia (łodzią, w nocy, przez Cooper’s Creek). Wszystko wg Autobiografii, część III.
Źródła pomocnicze (biografie do dalszej lektury)
Nick Bunker, Young Benjamin Franklin, Knopf, 2018.
Walter Isaacson, Benjamin Franklin: An American Life, Simon & Schuster, 2003, rozdz. 2-3.
H.W. Brands, The First American: The Life and Times of Benjamin Franklin, Doubleday, 2000.
Carl Van Doren, Benjamin Franklin, Viking, 1938.
Edmund S. Morgan, Benjamin Franklin, Yale University Press, 2002.

Co się dzieje, gdy 16- latek bez prawa głosu odkrywa, że może powiedzieć światu wszystko — pod warunkiem, że nie powie, kim jest?

W 3 części serii o Benjaminie Franklinie opowiadam miedzy innymi o:Jednym z najsłynniejszych oszustw literackich w dziejach Ameryki, 
Bracie tyranie, który trafił za kraty, 
Prawniczej sztuczce, dzięki której nastolatek został wydawcą gazety
Decyzji, która zmieniła nie tylko jego życie, ale i bieg historii.
Jeśli cenisz moją pracę, będę Ci bardzo wdzięczny za symboliczną kawę na suppi.pl/lepiejteraz

Subskrybuj mój nowy kanał podcastowy Radek Budnicki na Spotify: znajdziesz tam moje solowe lekcje, refleksje i wywiady. 

Obejrzyj mój nowy vlog na kanale Radek Budnicki z wyprawy do Wielkopolski i wizyty na wystawie poświęconej Tadeuszowi Kościuszce, na moim kanale YouTube Radek Budnicki:

Boston, 1720. 14- letni Benjamin pochyla się nad książką pożyczoną na jedną noc.
Świeca dogasa.
Jeśli zaśnie, brat go znowu zbije.
Jeśli ojciec zobaczy światło, zacznie się to wszystko od nowa.

W drugiej części serii o Benjaminie Franklinie opowiadam, jak chłopak bez szkoły, bez pieniędzy i bez wolności stał się w 5 lat mistrzem prozy, wegetarianinem szokującym purytański Boston i świadkiem epidemii, która rozdarła miasto na pół.

Czego się dowiesz:
6- stopniowa metoda nauki pisania, którą szesnastoletni Franklin wymyślił sam, w pustej drukarni o piątej rano. Metoda, która działa do dziś i nie wymaga ani nauczyciela, ani kursów.
Wegetariańska herezja Franklina – dlaczego przestał jeść mięso w mieście, gdzie to był społeczny skandal. Jak chleb z rodzynkami i szklanka wody dały mu dwie rzeczy, których nikt się nie spodziewał.
Epidemia ospy 1721 roku, która podzieliła Boston na dwa wrogie obozy. Spór o szczepienia, granat rzucony w okno i pierwsza naprawdę wolna gazeta w Ameryce.

3 lekcje z tego odcinka możesz zastosować u siebie jeszcze w tym tygodniu.

Wesprzyj podcast: patronite.pl/podcastlepiejteraz  

Postaw kawę: suppi.pl/lepiejteraz

ŹRÓDŁA ODCINKA

Źródła główne (pierwotne):
Benjamin Franklin, The Autobiography of Benjamin Franklin, część I (napisana w Twyford, Anglia, 1771). Wydanie autorytatywne: J.A. Leo Lemay & P.M. Zall (red.), Benjamin Franklin’s Autobiography: An Authoritative Text, W.W. Norton, 1986. Polskie tłumaczenie: Żywot własny, Państwowy Instytut Wydawniczy, 1960.
„Silence Dogood, No. 1–14″ (2 IV – 8 X 1722), pełne teksty w: The Papers of Benjamin Franklin, vol. 1, ed. L. W. Labaree, Yale University Press, 1959. Online: Founders Online (founders.archives.gov).
„The Printer to the Reader”, New-England Courant, No. 80, 11 II 1723. Online: Founders Online.
Diary of Cotton Mather, vol. II (Massachusetts Historical Society Collections, 7th Series, vol. VIII).
Journal of the House of Representatives of Massachusetts, sesja 1722, s. 21 (postanowienie Council z 12 VI 1722 o uwięzieniu Jamesa Franklina).
Massachusetts House Journals, sesja styczeń 1723 (postanowienie z 15 I 1723 o zakazie druku New-England Courant).
Zabdiel Boylston, An Historical Account of the Small-Pox Inoculated in New England, Londyn 1726.
Boston News-Letter, 14 VIII 1721 (potwierdzenie pierwszego numeru Couranta) i 20 XI 1721 (relacja z zamachu na Mathera).
Źródła wtórne:
J.A. Leo Lemay, The Life of Benjamin Franklin, Volume 1: Journalist, 1706–1730, University of Pennsylvania Press, 2006.
Walter Isaacson, Benjamin Franklin: An American Life, Simon & Schuster, 2003, rozdziały 2–3.
H.W. Brands, The First American: The Life and Times of Benjamin Franklin, Doubleday, 2000.
Carl Van Doren, Benjamin Franklin, Viking, 1938 (Pulitzer).
Nick Bunker, Young Benjamin Franklin: The Birth of Ingenuity, Knopf, 2018.
Gordon S. Wood, The Americanization of Benjamin Franklin, Penguin, 2004.
Edmund S. Morgan, Benjamin Franklin, Yale University Press, 2002.
Claude-Anne Lopez, „Three Buns at a Time: When Did Benjamin Franklin Arrive in Philadelphia?”, Yale Library Gazette, 1980 (ustalenie daty 6 X 1723 jako niedzieli przybycia).
David Larson, „Benjamin Franklin’s Youth, His Biographers, and the Autobiography”, Pennsylvania Magazine of History and Biography, vol. CXIX, no. 3 (lipiec 1995).
Źródła internetowe i archiwalne:
Colonial Williamsburg — „The Printer in Eighteenth-Century Williamsburg”.
Founders Online — founders.archives.gov (wszystkie 14 listów Silence Dogood; pełna korespondencja Franklina).
Massachusetts Historical Society — masshist.org (Cotton Mather Diary; mapy Bostonu z 1722).
American Antiquarian Society, Worcester (oryginalne numery New-England Courant).
Library of Congress, Research Guides — New-England Courant.
Harvard University, „Contagion” Digital Exhibits — „The Boston Smallpox Epidemic, 1721″.
Colonial Society of Massachusetts — „Bibliographical Notes: New-England Courant” (colonialsociety.org).

Boston, 17 stycznia 1706.

W warsztacie mydlarza, w którym rok wcześniej utopił się w kadzi z wodą mydlaną 16-miesięczny brat, rodzi się 15. dziecko Josiaha Franklina. Najmłodszy syn najmłodszego syna, od pięciu pokoleń. 

Nikt nie postawiłby na niego ani grosza. Ten chłopak ma jednak coś, czego nikt mu nie odbierze:
matkę z rodu buntowników i ojca, który zamiast pieniędzy daje mu coś cenniejszego - spacery po warsztatach rzemieślniczych i lekcje przy stole.

W odcinku usłyszysz:  
Jak 11-letni Ben wymyślił pierwsze w Ameryce ręczne płetwy pływackie 
Co widział 5-latek podczas Wielkiego Pożaru Bostonu w 1711 roku 
Dlaczego gwizdek za wszystkie pieniądze nauczył go więcej niż rok w szkole 
Co działo się w domu, gdzie liczyła się treść rozmowy, nie treść talerza 
Jak prymus klasy wylądował przy przycinaniu knotów świec 
I dlaczego umowa, którą podpisał w wieku 12 lat, była jednocześnie klatką i kluczem
To opowieść o tym, jak wygląda PRAWDZIWY początek drogi człowieka, który wymyślił siebie od zera. Bez pieniędzy, czy znanego nazwiska. 

Wesprzyj podcast: patronite.pl/podcastlepiejteraz  

Postaw kawę: suppi.pl/lepiejteraz

ŹRÓDŁA ODCINKA 

Źródła pierwotne
Benjamin Franklin, Żywot własny (Autobiography), Część I (Twyford, 1771). Polskie tłumaczenie: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1960
Benjamin Franklin, The Whistle — list do Madame Brillon, 10 listopada 1779 (jedna z paryskich „bagatelles”)
Benjamin Franklin, On the Art of Swimming – opis ręcznych płetw pływackich
Cotton Mather, Bonifacius, or Essays to Do Good (Boston, 1710)
Relacja Williama Temple’a Franklina (wnuka) – żart o solonych rybach
Akta Old South Meeting House – rejestr chrztów; głosowanie na diakona (odkryte przez Nicka Bunkera)
Wzorcowa umowa czeladnicza z 1742 roku – Gilder Lehrman Institute of American History
Biografie i opracowania historyczne
Walter Isaacson, Benjamin Franklin: An American Life (Simon & Schuster, 2003), rozdz. 1-2
Nick Bunker, Young Benjamin Franklin: The Birth of Ingenuity (Knopf, 2018), część I
H.W. Brands, The First American: The Life and Times of Benjamin Franklin (Doubleday, 2000), część I
Carl Van Doren, Benjamin Franklin (Viking, 1938) – nagroda Pulitzera
Nian-Sheng Huang, Franklin’s Father Josiah: Life of a Colonial Boston Tallow Chandler, 1657–1745 (American Philosophical Society, 2000)
Archiwa i źródła internetowe
AmericanLiterature.com – pełny tekst eseju The Whistle
Massachusetts Historical Society (masshist.org) – rejestry chrztów Old South, korespondencja Franklina
Benjamin Franklin Historical Society (benjamin-franklin-history.org)
International Swimming Hall of Fame (ishof.org) – wprowadzenie pośmiertne, 1968
American Battlefield Trust – „Boston and Benjamin Franklin” (battlefields.org)
Boston Public Library – Research Guide „Great Fires of Boston”
Leventhal Map & Education Center – mapa kapitana Johna Bonnera z 1722 roku
Bostonian Society / Old State House – kolekcja oryginalnego szyldu Niebieskiej Kuli
TOTA – „The Boston of Franklin’s Boyhood” (tota.world)
EH.net – „Apprenticeship in the United States”
USHistory.org – biografia Franklina i historia New-England Courant

Siódmy i ostatni odcinek serii o Tadeuszu Kościuszce.
1798 rok. Kościuszko wraca potajemnie z Ameryki do Europy z fałszywym paszportem.
W Paryżu czeka na niego Napoleon Bonaparte z propozycją nie do odrzucenia.
A w Berville pod Fontainebleau czeka na niego coś zupełnie innego.
15 lat ciszy, które zmienią jego legendę na zawsze. 

Naczelnik kontra cesarz Francuzów 
Sfałszowany manifest, który wywołał burzę 
Obietnica cara, która skończyła się milczeniem 
Szwajcaria, której Kościuszko nie planował 
Serce, które przeżyło więcej niż jego właściciel

Jak wygląda życie bohatera, którego nikt już nie potrzebuje?
Co robi generał, który nie może walczyć?
I dlaczego to właśnie te lata, a nie bitwy, decydują o tym, kim Kościuszko jest dla nas dzisiaj?

Finał serii.
Przygotuj się na zakończenie, którego się nie spodziewasz. Słuchaj, inspiruj się i żyj lepiej teraz.

Jeśli cenisz moją pracę nad tą serią:
Wesprzyj podcast na patronite.pl/podcastlepiejteraz 
Postaw kawę na suppi.pl/lepiejteraz

ŹRÓDŁA ODCINKA

Biografie podstawowe:
Alex Storozynski, The Peasant Prince: Thaddeus Kosciuszko and the Age of Revolution (St. Martin’s Press, 2009)
Monica M. Gardner, Kościuszko: A Biography (1920, dostępna na Wikisource), zwłaszcza rozdział 9
Tadeusz Korzon, Kościuszko: Biografia z dokumentów wysnuta (1894/1896)
Feliks Koneczny, Święci w dziejach Narodu Polskiego (dostępne na NonPossumus.pl)
James S. Pula, Thaddeus Kosciuszko: The Purest Son of Liberty (Hippocrene Books, 1998)
Sławomir Leśniewski, Kościuszko. Rysa na pomniku? (Wydawnictwo Literackie, 2023)
Gary Nash i Graham Russell Gao Hodges, Friends of Liberty: Thomas Jefferson, Tadeusz Kosciuszko, and Agrippa Hull (Basic Books, 2008)
Korespondencja i źródła pierwotne:
Founders Online, National Archives (founders.archives.gov)
List Tadeusza Kościuszki do Thomasa Jeffersona, kwiecień 1816
List Pierre’a Josepha Zeltnera do Thomasa Jeffersona, 30 października 1818
List Franza Xavera Zeltnera do Thomasa Jeffersona, 29 października 1817
List Kościuszki do A. J. Czartoryskiego, Wiedeń 1815 (cyt. za Gardner)
Spotkania z Napoleonem:
napoleon.org, biografia: Kosciuszko, Tadeusz Andrzej Bonawentura
tadeuszkosciuszko.com, „The difficult story of Tadeusz Kosciuszko and Napoleon Bonaparte”
WielkaHistoria.pl, „Kościuszko i Napoleon. Cesarz Francuzów gotował się ze złości, gdy usłyszał warunki polskiego bohatera”
WP Film, „To niebezpieczny despota. Posłał na śmierć ponad 100 tys. Polaków”
Barbara Grochulska, Księstwo Warszawskie (PWN)
Odezwa Dąbrowskiego i Wybickiego do Wielkopolan z 6 XI 1806, historia.interia.pl
Berville i Zeltnerowie:
Wikipedia, Peter Josef Zeltner
Dziennik Polski, „Tadeusz Kościuszko prywatnie”
Historia Poszukaj, „Czy Tadeusz Kościuszko lubił haftować?”
tombeauxpolonais.eu, „gen. Kościuszko”
fr-academic.com, biografia Kościuszki
Kongres Wiedeński i Aleksander I:
Tygodnik Powszechny, prof. Franciszek Ziejka, „Naczelnika życie po życiu”
TheCollector.com, „Tadeusz Kościuszko: 6 Facts You Didn’t Know”
Solura, choroba, śmierć:
dr Liliana Narkowicz, Rocznik SNPL, t. 17, Wilno, 2017, s. 596–603
prawdajestciekawa.pl, „Kościuszko w Solurze”
Schweizerbote, 10 kwietnia 1817 (cyt. za Muzeum Kościuszki w Solurze)
mabpz.org, „Muzeum Kościuszki w Solurze”
kosciuszko-solothurn.ch, oficjalna strona Kosciuszko Gesellschaft Solothurn
Wikipedia, Kościuszko Museum, Solothurn
dzieje.pl, „200 lat temu w Solurze zmarł Tadeusz Kościuszko”
Pochówek na Wawelu, serce, kopiec:
dzieje.pl, „200 lat temu Tadeusz Kościuszko został pochowany na Wawelu”
pai.media.pl, „Ostatnia droga Tadeusza Kościuszki”
Muzeum Historii Polski, kalendarium
kopieckosciuszki.pl, oficjalna strona Kopca Kościuszki w Krakowie
Testament siechnowicki i amerykański:
Wikipedia, Wills of Tadeusz Kościuszko
Wikicytaty (pl), Tadeusz Kościuszko
polonika.pl, „Niezrealizowany testament Tadeusza Kościuszki”
Smithsonian Magazine, „The Polish Patriot Who Helped Americans Beat the British” (2017)
Pamięć i upamiętnienia:American Battlefield Trust, Andrzej Tadeusz Bonawentura Kosciuszkokosciuszkoheritage.com, „Thaddeus Kosciuszko Memorialised Worldwide”Wikipedia, Commemoration of Tadeusz KościuszkoBritannica, Tadeusz Kosciuszko